Ħwienet misruqa fi Franza jistennew it-termini tal-kumpens

Emmanuel Macron qal lin-negozjanti Franċiżi l-Ħadd filgħaxija li ma kinux se jitħallew waħedhom wara s-sakkeġġi tas-Sibt. Ma semma l-ebda ammont ta’ kumpens, l-ebda kriterju dwar min hu eliġibbli u lanqas data għall-ħlas (Élysée). Il-federazzjoni tal-bejgħ bl-imnut tistma li d-danni jammontaw għal diversi mijiet ta’ miljuni ta’ ewro f’madwar 1,500 negozju. Sakemm il-gvern jispeċifika t-termini tal-wegħda, il-piż ta’ dik l-ispiża jaqa’ fuq dawk li nsterqulhom il-ħwienet (Le Monde).

Min qed iħallas għalissa

Iċ-ċifra tad-danni ġejja minn Alexandre Bompard, li jmexxi l-federazzjoni tal-bejgħ bl-imnut. Huwa jwissi li għadu kmieni wisq biex jiġi kkalkulat ammont eżatt. Din hija stima tal-industrija, mhux total ivverifikat mill-istat jew mill-kumpaniji tal-assigurazzjoni. Għal negozjant li għandu t-twieqi mfarrka u l-ixkafef battala, id-differenza hija importanti. Stima ma tfissirx li xi ħadd qabel iħallas.

Il-ħwienet mhumiex l-uniċi li qed iġorru l-ispejjeż. Qed iħallsu wkoll il-muniċipji: nar għamel ħsara kbira lill-binja tal-muniċipju ta’ Limoges, filwaqt li l-biċċa l-kbira ta’ dawk li mxew fil-purċissjonijiet madwar il-pajjiż ipprotestaw b’mod paċifiku u l-vjolenza laqtet postijiet partikolari (Reuters).

Iċ-ċifri tal-Ministeru għall-Intern jagħtu idea tal-iskala. Il-ministeru rrapporta li fis-17 ta’ Ottubru nżammu 2,397 persuna u li ndarbu 997 pulizija u ġendarm, sebgħa minnhom serjament (La Provence). Li persuna tinżamm arrestata ma jfissirx li titressaq il-qorti, u ċ-ċifra tal-midruba tinkludi lill-uffiċjali biss. Dawk li ħatfu l-oġġetti huma grupp ferm iżgħar minn dawk li mxew fil-purċissjonijiet, u fid-diskors tiegħu Macron indirizza lil dawn iż-żewġ gruppi separatament.

Min jista’ jibdel diskors f’pagamenti

Macron għamel tliet wegħdiet: jieħu passi kontra dawk li qerdu l-proprjetà, jgħin lin-negozji u jisma’ lid-dimostranti paċifiċi (Élysée). Il-president ma fassalx l-għajnuna hu stess. Ħalla l-ħidma ta’ segwitu f’idejn il-Prim Ministru Sébastien Lecornu, li se jippresiedi laqgħa ta’ kriżi fid-19 ta’ Ottubru.

Dik il-laqgħa hija l-ewwel opportunità biex jitħabbru ammont, kriterju ta’ eliġibbiltà u skeda. Il-ministri ta’ Lecornu jistgħu jistabbilixxu dawn it-termini. Jekk l-għajnuna tkun teħtieġ fondi ġodda minflok il-fondi eżistenti, se jkollha tgħaddi minn parlament li diġà huwa maqsum dwar il-baġit ta’ Lecornu għall-2027. Din hija konklużjoni li tista’ tinsilet miż-żmien li fih seħħew l-avvenimenti, iżda t-tilwima dwar il-baġit hija reali u bdiet qabel tmiem il-ġimgħa.

L-iskejjel juru kemm hi profonda dik it-tilwima. L-istudenti kienu ilhom ġimgħat jimblukkaw l-iskejjel qabel is-Sibt, u l-wegħdiet li għamel qabel il-Prim Ministru ma waqqfuhomx (Reuters). Il-mira tagħhom kienet il-baġit innifsu.

Le Monde rrapporta fl-1 ta’ Ottubru li l-pjan iżid in-nefqa fuq l-edukazzjoni filwaqt li jnaqqas 1,588 post għall-għalliema (Le Monde). Il-Ministru għall-Edukazzjoni Édouard Geffray jiddefendi t-tnaqqis billi jindika li qed jonqos l-għadd ta’ studenti. Fid-diskors tal-Ħadd ma offra xejn ġdid dwar l-iskejjel, il-pagi, il-fjuwil jew is-servizzi pubbliċi. L-ilmenti li mlew it-toroq u l-ispiża tas-sakkeġġi issa jaqgħu fuq l-istess gvern.

L-istess tmiem il-ġimgħa, talbiet differenti

Franza ma kinitx l-uniku pajjiż li kellu inkwiet dak is-Sibt, kif irrapportajna dak iż-żmien (To Brief). Ħarsa aktar mill-qrib turi tilwimiet separati, mhux kampanja waħda. F’Milan, l-organizzaturi tal-marċi “Italia in Piazza” qalu li ħadu ispirazzjoni minn Franza, u faqqgħu ġlied hemmhekk kif ukoll f’Bologna u Turin (RaiNews). Fi Brussell, nies li ħadu sehem fl-irvellijiet fil-ġenb ta’ dimostrazzjoni kkawżaw ħsarat kbar (BX1).

Il-protesta fi Spanja għandha kawża differenti. F’Madrid, kamp ta’ protesta fil-pjazza Puerta del Sol ilu għaddej mis-26 ta’ Settembru, b’talbiet għal kirjiet orħos u biex jieqfu l-iżgumbramenti (EFE). Kull waħda minn dawn il-protesti tindirizza l-gvern nazzjonali jew lokali tagħha stess, u l-ebda waħda ma tista’ tissolva fi Brussell.

Fi Franza, it-tweġiba se tiddependi mil-laqgħa ta’ kriżi ta’ Lecornu. Macron ta l-assigurazzjoni. Issa l-Prim Ministru u l-ministri tiegħu jridu jagħtu lin-negozjanti ammont, kriterju dwar min hu eliġibbli u data. Sakemm jagħmlu dan, id-danni tas-Sibt jibqgħu jidhru fil-kontijiet tal-ħwienet li ġew misruqa.