Il-G7 jagħti prijorità lid-diżil

Fit-2 ta’ Ottubru, il-Grupp tas-Seba’ (G7) qabel li jirrilaxxa 100 miljun barmil żejt u fjuwil fuq medda ta’ erba’ xhur, b’koordinazzjoni tal-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija (IEA), il-korp li jorganizza r-riżervi ta’ emerġenza tal-pajjiżi sinjuri (dikjarazzjoni tal-G7). Volumi “sinifikanti” ta’ diżil għandhom jinħelsu fl-ewwel 20 jum (verżjoni Kanadiża tad-dikjarazzjoni). Il-mexxejja ma qalux kemm mill-ammont totali jirrappreżenta impenji ġodda u kemm kien diġà mwiegħed f’Marzu.

L-Ewropa għandha raġuni partikolari għalfejn tagħti kas tad-diżil. Fl-ewwel nofs tal-2026, l-importazzjonijiet koprew 46% tad-domanda Ewropea għad-diżil, u l-Istati Uniti pprovdew 40% minn dawk l-importazzjonijiet, skont BNP Paribas. Dan iħalli lit-trasportaturi tal-merkanzija bit-triq, lill-bdiewa u lis-sewwieqa ta’ vetturi bid-diżil dipendenti ħafna fuq ir-raffineriji Amerikani.

Il-ftehim wasal jum wara li Washington ħeġġet lill-Ewropa tnaqqas ir-riżervi tagħha tad-diżil, u ssuġġeriet li setgħet tillimita l-esportazzjonijiet tad-diżil mill-Istati Uniti (To Brief). Fid-dikjarazzjoni, il-mexxejja reġgħu affermaw li ma kinux se jirrestrinġu l-esportazzjonijiet tal-enerġija bejn il-pajjiżi tal-G7. Il-President Emmanuel Macron qal li Donald Trump kien “ċar” li ma kien se jkun hemm ebda projbizzjoni (EFE). Din hija wegħda politika, mhux regola vinkolanti, iżda tkopri l-linja tal-provvista li fuqha tiddependi l-Ewropa l-aktar.

Għaliex id-diżil jingħata prijorità

Ir-riżervi ta’ emerġenza huma fjuwil li l-gvernijiet, jew kumpaniji li huma obbligati bil-liġi jżommu riżervi, jaħżnu għal meta tinqala’ interruzzjoni. Barmil diżil maħżun ikun lest biex jasal għand id-distributuri malli jinbiegħ u jiġi ttrasportat. Barmil żejt mhux raffinat irid l-ewwel jgħaddi minn raffinerija, u dan jista’ jsir biss jekk ir-raffinerija jkollha kapaċità żejda.

F’Marzu, l-IEA wissiet li d-diżil u l-fjuwil għall-ajruplani kienu partikolarment esposti għar-riskju, għax il-kapaċità tar-raffineriji ma tistax dejjem tiżdied bl-istess ritmu bħall-provvista taż-żejt mhux raffinat (IEA). Biex itaffu dan l-ostaklu, il-mexxejja wiegħdu li jqassmu maż-żmien il-manutenzjoni tar-raffineriji, sabiex l-impjanti ma jingħalqux kollha fl-istess ħin. Wegħdu wkoll li jitolbu lil pajjiżi barra l-G7 jirraffinaw aktar diżil (verżjoni Kanadiża tad-dikjarazzjoni). It-tnejn huma intenzjonijiet, u s’issa l-ebda waħda minnhom ma tat fjuwil addizzjonali.

Id-dikjarazzjoni ma tispeċifikax ukoll kemm se jingħata lil kull pajjiż. Ma turi mkien li d-diżil li jinħeles l-ewwel se jinbiegħ fl-Ewropa minflok fi swieq oħra tal-G7. Il-Kummissjoni Ewropea qalet li l-provvista tad-diżil fl-UE kienet stabbli għalissa, iżda l-prezzijiet baqgħu għoljin minħabba l-provvista limitata fis-suq globali (Kummissjoni Ewropea). Peress li l-provvista limitata hija problema globali, ir-rilaxx tad-diżil x’imkien ieħor xorta jista’ jtaffi l-prezzijiet fl-Ewropa. Din hija inferenza, u ħadd ma ta stima ta’ kemm jista’ jkun l-effett.

X’kien diġà mwiegħed f’Marzu

F’Marzu, it-32 membru tal-IEA qablu li jagħmlu disponibbli 400 miljun barmil, l-akbar rilaxx konġunt ta’ riżervi li qatt għamlet l-aġenzija (IEA). Id-dikjarazzjoni ta’ Ottubru titlob lill-IEA tissorvelja l-“implimentazzjoni sħiħa” tal-impenji ta’ Marzu. Tgħid ukoll li r-rilaxx il-ġdid se jqis dak li diġà twassal (dikjarazzjoni tal-G7, Reuters permezz ta’ Euronext). Id-dokumenti ma jiċċarawx kemm jirkbu fuq xulxin iż-żewġ impenji.

Dan iħalli żewġ mistoqsijiet separati. L-ewwel waħda hija kemm-il barmil huma impenji ġodda. It-tieni hija kemm-il barmil ġew fil-fatt offruti jew ikkunsinnati, u fejn. Wegħda preċedenti li titwettaq aktar kmieni xorta żżid il-fjuwil disponibbli fil-ġimgħat li ġejjin, anki jekk ma żżid xejn mat-total.

L-eżempju tan-Netherlands juri għalfejn din id-distinzjoni hija importanti. Fl-1 ta’ Ottubru, il-gvern Olandiż offra kwantità oħra ta’ diżil u petrol, disponibbli mit-2 ta’ Ottubru, taħt l-impenn eżistenti ta’ Marzu u mhux wieħed ġdid (Gvern Olandiż). Għalhekk, il-btieti mwiegħda f’Marzu qed jidhru f’Ottubru, flimkien mat-tħabbira l-ġdida tal-G7. Ir-rapport Olandiż jitkellem dwar offerta. Ma jgħidx li x-xerrejja ħadu l-fjuwil jew li dan ġie kkunsinnat.

Jekk aktar diżil iwassal għal tnaqqis fil-prezzijiet fil-pompi, l-akbar benefiċċju jmur għand in-negozji li jiddependu ħafna fuq id-diżil, bħat-trasport tal-merkanzija bit-triq u l-biedja. Ir-riżervi li qed jintużaw issa eventwalment se jkollhom jerġgħu jimtlew, u l-mexxejja talbu lill-IEA tagħtihom parir dwar kif jagħmlu dan (dikjarazzjoni tal-G7). Min iħallas jiddependi minn jekk il-btieti jinżammux minn gvernijiet jew minn kumpaniji obbligati bil-liġi jżommu riżervi; id-dikjarazzjoni ma tindirizzax din il-kwistjoni.

Il-G7 stabbilixxa skeda li tagħti prijorità lid-diżil u wiegħed bil-miktub li ma jirrestrinġix l-esportazzjonijiet bejn l-alleati. Rapport ta’ segwitu mill-IEA għandu joħroġ fi żmien 20 jum (verżjoni Kanadiża tad-dikjarazzjoni). Dak ir-rapport għandu jagħti għadd pajjiż pajjiż tal-impenji l-ġodda, tal-kunsinni effettivi u tad-destinazzjonijiet. Sakemm joħroġ, ħadd barra l-gvernijiet involuti ma jista’ jgħid kemm mid-100 miljun barmil jirrappreżentaw diżil addizzjonali.