Greenland tikkunsidra drittijiet ta’ passaġġ għall-US

Donald Trump, il-Prim Ministru Daniża Mette Frederiksen u l-kap tal-gvern ta’ Greenland Jens-Frederik Nielsen iffirmaw emenda għat-trattat tad-difiża bejn l-Istati Uniti u d-Danimarka dwar Greenland tal-1951 fi New York fit-22 ta’ Settembru (Reuters, ABC News). L-emenda tinnomina lil Narsarsuaq u Mestersvig bħala “żoni tad-difiża” ġodda tal-Istati Uniti, jiġifieri postijiet fejn it-trattat jippermetti attività militari Amerikana. Ma tispeċifika l-ebda numru ta’ truppi, baġit jew data tal-ftuħ għalihom (Ftehim iffirmat). Dak li l-ftehim jistabbilixxi b’mod ċar huwa l-moviment: il-forzi militari tal-Istati Uniti jiksbu drittijiet ġenerali ta’ passaġġ minn ġol-Greenland, filwaqt li siti ġodda xorta jeħtieġu l-qbil ta’ Greenland.

Passaġġ ħieles mingħajr il-ħtieġa ta’ approvazzjoni kull darba

Meta l-emenda tidħol fis-seħħ, il-forzi, il-vetturi, il-bastimenti tal-gvern u l-inġenji tal-ajru tal-Istati Uniti jkunu jistgħu jiċċaqalqu liberament bejn iż-żoni tad-difiża bl-art, bil-baħar u bl-ajru. L-inġenji tal-ajru tal-gvern jistgħu jtiru fuq Greenland u jinżlu kullimkien fiha, u l-bastimenti tal-gvern jiksbu aċċess taħt wiċċ il-baħar fl-ibħra territorjali tagħha (Test ippubblikat mid-Danimarka). Ma jkunx hemm bżonn ta’ vot ġdid mit-tliet gvernijiet għal kull titjira jew vjaġġ bil-baħar.

L-analisti ma jaqblux dwar kemm dan iżid. It-trattat tal-1951 diġà kien jippermetti lill-Istati Uniti tibni faċilitajiet, iżżomm forzi stazzjonati u topera fiż-żoni miftiehma (Test tal-1951). Analiżi Norveġiża klawżola b’klawżola xorta ssib li l-kliem dwar id-drittijiet tal-inżul u l-aċċess taħt wiċċ il-baħar iwessa’ l-ftehim b’mod sostanzjali (Samfunn og politikk).

Il-bażi eżistenti hija dik li tibbenefika l-aktar direttament. Pituffik Space Base fil-Majjistral diġà tħaddem sistemi ta’ twissija dwar il-missili u ta’ sorveljanza spazjali (US Space Force), u l-emenda tippermetti lil Washington jimmodernizza u jwessa’ l-attivitajiet tiegħu hemmhekk. Il-preambolu jsemmi tarka possibbli kontra l-missili msejħa “Golden Dome”, iżda Reuters sabet li magħha ma hemm marbuta l-ebda flus, truppi jew skeda ta’ żmien (Reuters).

Fejn Greenland għadha tista’ tirrifjuta

Iż-żewġ siti msemmija għadhom mhux definiti. Narsarsuaq huwa ajruport ċivili fin-Nofsinhar, mibni fuq mitjar Amerikan ta’ dari. Mestersvig huwa sit loġistiku remot fil-kosta tal-Lvant. It-tliet gvernijiet għad iridu jaqblu dwar kemm se jkun kbir kull sit u x’attivitajiet jistgħu jsiru fih (Ftehim iffirmat).

Kull żona tad-difiża oħra tibda bi proposta bil-miktub li tispeċifika l-post, id-daqs, l-attivitajiet ippjanati u l-miżuri biex jillimitaw l-impatt lokali. Kumitat konġunt tat-tliet gvernijiet jeżamina l-proposta. Jekk il-kumitat ma jirnexxilux jaqbel fi żmien 90 jum, it-taħditiet jgħaddu għand il-ministri deputati u mbagħad għand il-ministri (Test tal-Ministeru Daniż għall-Affarijiet Barranin). Il-klawżola ppubblikata ma tapprova xejn awtomatikament f’ebda stadju; għalhekk, jekk it-taħditiet jispiċċaw f’imblokk, ma jkunx hemm sit ġdid u Nuuk tista’ sempliċement tgħid le.

It-talba ta’ Trump għal “kontroll permanenti” (White House) tmur lil hinn minn dak li jgħid it-test dwar il-kunsens. L-emenda ma għandhiex data ta’ skadenza, u għalhekk il-permanenza hija reali (Test tal-Ministeru Daniż għall-Affarijiet Barranin). Madankollu, il-kontroll jinqasam. Siti ġodda, kif ukoll kull installazzjoni jew preżenza militari kontinwa minn pajjiż barra n-NATO, jeħtieġu l-qbil tat-tliet partijiet (Test ippubblikat mid-Danimarka).

Id-Danimarka u Greenland jimpenjaw ruħhom ukoll li jiżguraw li Greenland indipendenti fil-futur tibqa’ fin-NATO u tieħu f’idejha dan l-arranġament (Test tal-Ministeru Daniż għall-Affarijiet Barranin). Dan l-impenn jorbot biss lill-gvernijiet li ffirmawh. Greenland indipendenti tkun stat ġdid li jieħu d-deċiżjonijiet tiegħu dwar l-alleanzi.

X’inhu mitlub mil-leġiżlaturi japprovaw

Xejn minn dan ma jidħol fis-seħħ qabel ma d-Danimarka u Greenland itemmu l-proċeduri parlamentari tagħhom u jinnotifikaw lil Washington permezz ta’ nota diplomatika (Gvern Daniż). Skont rapporti fil-midja lokali, il-kmamar huma l-Folketing, il-parlament tad-Danimarka, u l-Inatsisartut, il-parlament ta’ Greenland (n-tv). Nielsen ippreżenta l-ftehim bħala mezz biex tiġi protetta l-awtodeterminazzjoni ta’ Greenland (To Brief).

Il-gvernijiet Ewropej faħħru l-ftehim iżda ma offrewx forzi tagħhom stess. Il-Kanċillier Ġermaniż Friedrich Merz faħħar soluzzjoni li qal tirrispetta d-dritt internazzjonali u ssaħħaħ in-NATO (Gvern Ġermaniż). Fis-27 ta’ Settembru, Andy Burnham tar-Renju Unit u Jonas Gahr Støre tan-Norveġja laqgħu l-ftehim, iżda ma ħabbru l-ebda skjerament jew finanzjament għal Greenland (Gvern tar-Renju Unit). Għalissa, is-sigurtà f’din il-parti tal-ġenb Artiku tan-NATO tibqa’ f’idejn tliet gvernijiet.

Meta tidħol fis-seħħ, l-emenda tippermetti lill-inġenji tal-ajru u lill-bastimenti tal-Istati Uniti jiċċaqalqu minn ġol-Greenland mingħajr approvazzjoni ġdida mit-tliet gvernijiet, filwaqt li l-użu taż-żewġ siti msemmija xorta jeħtieġ qbil. L-analisti ma jaqblux dwar kemm dawn id-drittijiet ta’ moviment imorru lil hinn mit-trattat tal-1951. Fi kwalunkwe każ, il-leġiżlaturi ta’ Greenland jagħtu dawn id-drittijiet issa, qabel ma jkun intqal x’se jkun hemm f’Narsarsuaq u Mestersvig. Il-gvern ta’ Nielsen għandu jagħti din l-ispjegazzjoni lill-Inatsisartut qabel il-vot.