L-Ukrajna tħejji l-pożizzjonijiet, l-Ungerija żżomm il-veto

L-Ungerija ppermettiet lill-Ukrajna u lill-Moldova jibdew iħejju għall-fażi li jmiss tat-taħditiet dwar is-sħubija tagħhom fl-UE, iżda żammet is-setgħa li twaqqaf dik il-fażi milli tinfetaħ formalment. Fis-7 ta’ Ottubru, l-ambaxxaturi tal-UE qablu li jistiednu liż-żewġ pajjiżi jippreżentaw il-pożizzjonijiet ta’ negozjar tagħhom għal żewġ raggruppamenti ġodda ta’ taħditiet, wara li Budapest ma baqgħetx tostakola dan il-pass (European Pravda, Kyiv Independent). Budapest għadha torbot il-kunsens tagħha għall-ftuħ proprju ma’ abbozz ta’ liġi tal-Ukrajna dwar l-iskejjel tal-minoranzi, li l-parlament ta’ Kyiv għadu ma għaddiex (Euronews).

X’approvaw l-ambaxxaturi

It-taħditiet dwar is-sħubija fl-UE huma maqsuma f’raggruppamenti tematiċi. Qabel jinfetaħ wieħed minnhom, il-Kummissjoni Ewropea tivvaluta kemm il-liġijiet tal-pajjiż kandidat jaqblu mar-regoli tal-UE, u l-gvernijiet nazzjonali japprovaw dik il-valutazzjoni. L-aġenda tal-laqgħa tal-ambaxxaturi tal-Erbgħa kienet tinkludi proprju din l-approvazzjoni għar-Raggruppamenti 2 u 3, li jkopru s-suq uniku u l-kompetittività ekonomika (aġenda tal-Kunsill).

Din l-approvazzjoni tippermetti lill-UE titlob lill-pajjiżi kandidati jressqu l-pożizzjonijiet tagħhom, iżda ma tibdiex in-negozjati. Il-ftuħ ta’ raggruppament jeħtieġ deċiżjoni separata mill-gvernijiet u laqgħa formali mal-pajjiż kandidat. L-aġenda turi biss x’kellhom japprovaw l-ambaxxaturi. Dak li fil-fatt qablu dwaru jirriżulta minn dak li qalu diplomatiċi tal-UE lill-istampa, peress li għadu ma ġiex ippubblikat it-test tad-deċiżjoni.

L-abbozz li Budapest qed tistenna

It-talba tal-Ungerija tirrigwarda l-edukazzjoni tal-Ungeriżi etniċi fir-reġjun Transkarpatiku tal-Ukrajna, u l-ilment għandu għeruq eqdem minn din it-tilwima. Il-Kummissjoni ta’ Venezja, korp tal-Kunsill tal-Ewropa magħmul minn esperti fil-liġi kostituzzjonali, ikkritikat ir-riforma edukattiva tal-Ukrajna tal-2017 talli naqqset it-tagħlim bil-lingwi tal-minoranzi (Kummissjoni ta’ Venezja). Il-gvern tal-Prim Ministru Péter Magyar, li ħa post dak ta’ Viktor Orbán, kien diġà wera aktar kmieni din il-ġimgħa li lest irattab il-pożizzjoni tiegħu (To Brief).

Ir-risposta ta’ Kyiv hija abbozz ta’ liġi li jipprevedi status speċjali għall-iskejjel fejn it-tagħlim isir l-aktar b’lingwa ta’ minoranza, bħall-Ungeriż. L-abbozz ġie rreġistrat fir-Rada, il-parlament tal-Ukrajna, fl-1 ta’ Ottubru, u sas-7 ta’ Ottubru kien għadu ma tressaqx għall-vot (karta tal-abbozz fir-Rada, test tal-abbozz). Il-Ministru għall-Affarijiet Barranin Anita Orbán laqgħet l-abbozz. Reuters, filwaqt li kkwotat żewġ diplomatiċi tal-UE, irrapportat li l-Ungerija kienet se tieqaf topponi ż-żewġ raggruppamenti malli r-Rada tgħaddih (Reuters).

Din is-sekwenza tispjega għaliex Budapest ċediet f’dan il-pass iżda mhux f’dak li jmiss. Li tħalli lill-pajjiżi kandidati jħejju l-pożizzjonijiet tagħhom ma jiswa xejn lill-Ungerija. Il-mezz ta’ pressjoni tagħha huwa l-ftuħ formali, u dak żammitu f’idejha.

Il-Moldova tistenna vot fi Kyiv

Il-Moldova sofriet minħabba tilwima li qatt ma kienet tagħha. Gvernijiet oħra rrifjutaw li javvanzaw il-proċess tagħha separatament minn dak tal-Ukrajna, u għalhekk Chișinău baqgħet tistenna waqt li Budapest u Kyiv kienu qed jargumentaw (Euronews). L-Erbgħa, il-Viċi Prim Ministru Cristina Gherasimov qalet li l-Moldova kienet irċeviet stedina mill-Irlanda, li bħalissa għandha l-presidenza tal-Kunsill tal-UE. Hija ddeskriviet l-istedina bħala tħejjija għal ftuħ formali f’konferenza futura (Moldpres).

L-iskeda hija stretta iżda tiddependi fuq kundizzjonijiet. Id-diplomatiċi indikaw it-12 ta’ Ottubru bħala d-data biex jiġu miftiehma l-pożizzjonijiet komuni tal-UE, jiġifieri l-pożizzjoni konġunta li s-27 gvern se jieħdu fin-negozjati. Din id-data tiddependi fuq li r-Rada tivvota l-ewwel. Semmew ukoll laqgħa tal-ministri u tal-pajjiżi kandidati fil-Lussemburgu fit-13 ta’ Ottubru, fejn ir-raggruppamenti jinfetħu formalment (Kyiv Independent).

Kull wieħed minn dawn il-passi jeħtieġ il-qbil tas-27 gvern kollha. Il-qafas tan-negozjati tal-Ukrajna, jiġifieri r-regoli għat-taħditiet dwar is-sħubija tagħha, jgħid li l-Kunsill tal-UE, fejn huma rrappreżentati l-gvernijiet nazzjonali, jiddeċiedi unanimament dwar il-ftuħ ta’ kull raggruppament, fuq proposta tal-Kummissjoni. L-unanimità tfisser li gvern wieħed waħdu jista’ jimblokka d-deċiżjoni (qafas tan-negozjati). Għalhekk, l-Ungerija ma teħtieġ ebda proċedura ġdida biex twaqqaf il-ftuħ. Jeħtieġilha biss ma tagħtix il-firma tagħha.

L-Ungerija ma ċediet xejn li ma tistax terġa’ tieħu lura. Ħalliet isir il-pass ta’ tħejjija, żammet il-veto tagħha fuq il-ftuħ formali, u ħalliet il-progress tal-Moldova mdendel ma’ vot f’parlament li fih Chișinău m’għandhiex vuċi. Jekk ir-Rada tgħaddi l-abbozz dwar l-iskejjel fil-jiem li ġejjin, iż-żewġ kandidati jistgħu jiftħu ż-żewġ raggruppamenti matul il-ġimgħa. Jekk il-vot jittardja, il-Moldova tittardja wkoll mal-Ukrajna, għal raġunijiet li m’għandhom x’jaqsmu xejn mar-riformi tagħha stess.