Seba’ kundizzjonijiet mhux żvelati tal-Iran iżommu Hormuz magħluq

It-traffiku mill-Istrett ta’ Hormuz niżel għal frazzjoni tal-livell ta’ qabel il-gwerra. L-Iran issa qed jgħid li l-passaġġ fuq il-baħar se jibqa’ magħluq sakemm Washington tissodisfa seba’ kundizzjonijiet li għadha ma ppubblikatx. Għaldaqstant, is-sidien tal-bastimenti, l-assiguraturi u x-xerrejja tal-gass fl-Ewropa qed jistennew kundizzjonijiet li ma jistgħux jaqraw, u anki jekk jintlaħaq ftehim, dan waħdu ma jġibx lura l-bastimenti.

Mohammad Bagher Ghalibaf, il-president tal-parlament tal-Iran, qal il-Ħadd 4 ta’ Ottubru li l-istrett se jibqa’ magħluq sakemm l-Istati Uniti tissodisfa seba’ kundizzjonijiet “ibbażati fuq il-memorandum ta’ Islamabad”, skont Nournews. Ma elenkahomx. Il-memorandum innifsu għadu mhux ippubblikat: il-Ministeru għall-Affarijiet Barranin tal-Ġermanja jiddeskrivi dikjarazzjoni bejn l-Istati Uniti u l-Iran ta’ Ġunju 2026 li stabbiliet l-intenzjoni li jwaqqfu l-ġlied, iżda t-termini tagħha ma ġewx ippubblikati u l-attakki komplew wara (Auswärtiges Amt).

X’talbet l-Iran pubblikament

Il-midja Iranjana ddeskriviet xi talbiet, iżda ma ppubblikatx lista. Analiżi ta’ Nournews fid-29 ta’ Settembru qalet li l-pakkett ma kienx tħabbar uffiċjalment (Nournews).

L-analiżi semmiet erba’ talbiet li kienu ddiskutew l-uffiċjali. L-Iran irid li tintemm il-gwerra fuq il-fronti kollha, inkluż fil-Libanu, u li jitneħħa l-imblokk navali Amerikan fuq il-portijiet Iranjani. Irid ukoll li jitneħħew ir-restrizzjonijiet fuq il-bejgħ taż-żejt tiegħu u jinħelsu d-depożiti tiegħu ffriżati. Ir-rapporti ma jurux jekk dawn l-erba’ talbiet humiex fost is-seba’ ta’ Ghalibaf, u għalhekk ħadd barra n-negozjati ma jista’ jkun jaf jekk il-Ħadd żiedx xi ħaġa ġdida.

Tilwima dwar min għandu jagħmel l-ewwel pass

In-negozjati attwali bdew fin-Nazzjonijiet Uniti, fejn il-Ministru għall-Affarijiet Barranin Abbas Araghchi ppropona pjan ta’ sebat ijiem medjat mill-Qatar (UN). Washington kellha taġixxi l-ewwel, fuq medda ta’ erba’ jew ħamest ijiem (Franceinfo). L-Iran kien jerġa’ jiftaħ l-istrett biss wara dan, fis-sitt jum. Donald Trump ċaħad il-pjan fis-26 ta’ Settembru mingħajr ma qal liema parti oġġezzjona għaliha (The Hill), kif irrapportajna dak iż-żmien (To Brief).

Madwar id-29 jew it-30 ta’ Settembru, medjaturi mill-Qatar f’Doha wasslu lil Araghchi r-rispons Amerikan (Reuters via Internazionale). Uffiċjal li kien ġie infurmat dwar in-negozjati qal li t-tilwima ewlenija kienet dwar l-ordni tal-passi. Il-Ħadd, il-Ministeru għall-Affarijiet Barranin tal-Iran qal li l-proposti tal-Istati Uniti kienu ffukati fuq il-programm nukleari tal-Iran, filwaqt li Tehran tagħti prijorità lill-Istrett ta’ Hormuz (Xinhua). L-ebda naħa ma ppubblikat it-test Amerikan.

Il-pjan tal-Iran għandu l-vantaġġ li jsemmi l-azzjonijiet u jistabbilixxi sekwenza. L-oġġezzjoni attribwita lill-Istati Uniti hija dwar din is-sekwenza. Jekk l-imblokk jitneħħa kmieni, l-Istati Uniti titlef influwenza reali: il-Kmand Ċentrali tal-Istati Uniti, il-kwartieri ġenerali militari Amerikani fil-Lvant Nofsani, qal li sat-23 ta’ Settembru kien iddevja 115-il bastiment kummerċjali li kienu sejrin lejn portijiet Iranjani jew ġejjin minnhom (CBS). Waqfien mill-ġlied fil-Libanu jiddependi wkoll mill-Iżrael, li ma jintrabatx b’firma Amerikana.

Għaliex firma ma ġġibx lura l-bastimenti

Id-ditta tat-traċċar tal-bastimenti Windward għaddiet 17-il passaġġ fid-29 ta’ Settembru, meta mqabbla ma’ madwar 135 kuljum qabel il-gwerra (Argus). Fl-1 ta’ Ottubru, bastiment ieħor li jġorr iż-żejt intlaqat minn projettili mhux identifikat (gCaptain).

L-assiguraturi jiddeċiedu meta jerġgħu lura l-bastimenti. Fl-aħħar ta’ Awwissu, il-primjums tal-assigurazzjoni kontra r-riskju tal-gwerra — il-prezz biex bastiment ikun assigurat kontra ħsarat ikkawżati minn kunflitt — laħqu 3–8% tal-valur ta’ bastiment, meta qabel il-gwerra kienu madwar 0.25%, skont l-assoċjazzjoni Olandiża tal-assiguraturi (Verbond van Verzekeraars). L-assoċjazzjoni qalet li l-kopertura tiddependi fuq konferma li tneħħew il-mini u fuq rekord mingħajr inċidenti.

Washington ippruvat tikkonvinċi lis-suq. F’Rotterdam fl-1 ta’ Ottubru, l-uffiċjal navali Amerikan Matthew Kawas sejjaħ l-istrett “miftuħ” u ħeġġeġ lill-assiguraturi jżommu l-kopertura (Schuttevaer). Is-sidien Olandiżi tal-bastimenti wieġbu li sinjal pożittiv mhux biżżejjed sakemm il-passaġġ ma jkunx sigur u affidabbli (Transport Online).

L-Ewropa diġà qed tħallas il-prezz. Edison tal-Italja ma kinitx irċeviet 35 kunsinna ta’ gass naturali likwifikat mill-Qatar (Staffetta Quotidiana). Il-gvernijiet jistgħu jagħmlu l-passaġġ fuq il-baħar aktar sigur, iżda l-offerta ewlenija tal-Ewropa tiddependi fuq ftehim: fit-18 ta’ Settembru, Emmanuel Macron qal li Franza kienet qed tħejji missjoni ta’ skorta difensiva li tibda biss meta jkun hemm ftehim (Élysée). L-ebda gvern ma jista’ jordna lill-assiguraturi jerġgħu jipprovdu kopertura.

Ghalibaf ma ta lis-sidien tal-bastimenti l-ebda mod pubbliku kif jiġġudikaw meta l-Iran se jerġa’ jiftaħ l-istrett. Ftehim ikollu jwassal għal vjaġġi minn hemm li jkunu siguri u assigurati, u l-Ewropej li qed jistennew il-gass mill-Qatar jiddependu aktar minn dan it-tieni test milli mill-ewwel wieħed.