L-impjanti ta’ Kyiv milquta, tregwa staġnata

Il-missili u d-droni Russi qatlu ħames persuni fi Kyiv u darbu 36 f’attakk li beda filgħaxija tat-13 ta’ Ottubru, qalet il-pulizija tal-belt (il-pulizija ta’ Kyiv). Mill-inqas 600,000 persuna spiċċaw mingħajr elettriku, skont il-President Volodymyr Zelenskyy (Zelenskyy). Jumejn qabel, Donald Trump kien iddikjara li waqfien mill-ġlied fil-qasam tal-enerġija kien daħal fis-seħħ, iżda uffiċjal tal-White House iddeskriva biss proposta li r-Russja kienet għadha qed tqis. Din setgħet tkopri l-ewwel l-attakki tal-Ukrajna fuq ir-raffineriji Russi, u aktar tard tasal sal-impjanti tal-enerġija u n-netwerks tal-elettriku (Axios).

Fost il-miri kien hemm l-impjanti ta’ koġenerazzjoni ta’ Kyiv, li jipprovdu kemm l-elettriku kif ukoll it-tisħin distrettwali, jiġifieri t-tisħin li jasal fid-djar permezz ta’ netwerk. Hekk kif qed joqrob ix-xitwa, dawn l-impjanti jżommu d-djar sħan u jipprovdu d-dawl.

Dikjarazzjoni, mhux ftehim

Fil-11 ta’ Ottubru, Trump kiteb li “WAQFIEN MILL-ĠLIED FIL-QASAM TAL-ENERĠIJA” kien daħal fis-seħħ minnufih u li ż-żewġ naħat kienu qablu (Trump). Id-dikjarazzjoni ma kien fiha ebda test, lista ta’ siti protetti, proċedura biex jibda l-waqfien mill-ġlied jew mod kif jiġi vverifikat ksur.

Moska ma aċċettatx il-proposta. Fl-14 ta’ Ottubru, il-kelliem tal-Kremlin Dmitry Peskov qal li ma kienx ġie speċifikat x’kienet se tkopri t-tregwa u li x-xogħol fuqha kien għadu għaddej (Kyiv Independent). Zelenskyy jgħid li l-attakki l-ġodda jiksru t-tregwa, kif kien qal wara l-attakk preċedenti fuq impjant f’Kyiv (To Brief). Ħadd ma ppreżenta test, ħin tal-bidu jew sistema ta’ monitoraġġ aċċettati miż-żewġ naħat, u għalhekk ħadd ma jista’ juri li tregwa qatt kienet fis-seħħ biex tinkiser.

X’valur għandhom ir-raffineriji

L-offerta ta’ Kyiv hija reċiproka. L-Ukrajna twaqqaf l-attakki fuq ir-raffineriji u l-faċilitajiet tad-diżil Russi jekk ir-Russja tieqaf tattakka s-sistema tal-enerġija tal-Ukrajna. Il-kampanja kontra r-raffineriji hija wieħed mill-ftit modi li bihom Kyiv tista’ timponi spiża ekonomika direttament ġewwa r-Russja. Għalhekk hija karta fin-negozjati, mhux kwistjoni sekondarja.

Għalhekk l-ordni tal-passi huwa daqstant importanti. Jekk l-ewwel fażi tkopri biss ir-raffineriji, Kyiv tkun ċediet din il-karta waqt li l-impjanti tal-enerġija u s-substazzjonijiet Ukreni jibqgħu esposti. Għaldaqstant, Kyiv tinsisti li kull waqfien ikopri wkoll in-netwerk tal-elettriku.

Washington jista’ jkollha mezz ta’ pressjoni tagħha stess. Uffiċjali Ewropej qalu lill-Financial Times li uffiċjali Amerikani kienu wissew lil Kyiv u lill-kapitali Ewropej dwar konsegwenza possibbli (Financial Times). Skont dawk l-uffiċjali, Washington tista’ tillimita l-informazzjoni tal-intelligence li taqsam mal-Ukrajna u ttawwal il-kunsinni ta’ armi Amerikani mħallsa mill-alleati, jekk l-Ukrajna ma twaqqafx l-attakki fuq ir-raffineriji.

Washington ma kkonfermatx dan ir-rapport. Ma ħarġet ebda ordni biex jinqata’ l-qsim ta’ informazzjoni tal-intelligence jew kunsinna ta’ armi. Jekk ir-rapport ikun korrett, it-twissija turi li Washington tqis il-waqfien tal-attakki fuq ir-raffineriji bħala l-ewwel konċessjoni li trid.

L-Ewropa tagħmel pressjoni, iżda d-deċiżjonijiet jittieħdu minn oħrajn

Il-gvernijiet Ewropej appoġġaw waqfien li jipproteġi n-netwerk tal-elettriku. Il-kelliem tal-gvern Ġermaniż Stefan Kornelius qal li l-Ġermanja ma rat ebda sinjal li r-Russja se taċċetta l-waqfien, u indika l-attakki u l-imwiet li reġgħu seħħew (MDR). Qabel l-aħħar attakk, il-President Franċiż Emmanuel Macron kien appella għal tregwa li torbot liż-żewġ naħat (Élysée).

F’Ruma, il-Prim Ministru Giorgia Meloni appoġġat waqfien reċiproku fil-ġlied fis-Senat, u l-maġġoranza tagħha għaddiet riżoluzzjoni li timpenja lill-gvern jagħmel pressjoni diplomatika favur waqfien immedjat (Sky TG24). Hija qalet ukoll li l-Ewropa teħtieġ rappreżentant fit-taħditiet b’mandat mill-gvernijiet kollha tas-27 pajjiż tal-UE (Senat Taljan). Mibgħut bħal dan ikun jista’ jitkellem f’isem il-blokk kollu madwar il-mejda tan-negozjati, minflok ma l-gvernijiet tal-pajjiżi jagħmlu pressjoni fuq Washington wieħed wieħed.

Il-proposta tagħha tirrifletti fejn jinsabu d-deċiżjonijiet illum. Washington u Moska qed jiffurmaw it-termini. Kyiv tiddeċiedi jekk twaqqafx l-attakki tagħha stess u tista’ tirrifjuta ftehim li jkopri biss ir-raffineriji. Il-gvernijiet Ewropej jistgħu jagħmlu pressjoni, jipprovdu fondi u joġġezzjonaw. Uħud mill-armi li, skont ir-rapporti, Washington heddet li ttawwal il-kunsinna tagħhom jitħallsu mill-alleati, iżda ebda gvern Ewropew mhu qed jinnegozja t-test.

Trump ħabbar tregwa qabel ma Washington, Moska u Kyiv qablu dwar x’kienet se tkopri. Ir-Russja mbagħad kompliet tattakka siti tal-enerġija Ukreni, u l-Kremlin għadu jgħid li l-kamp ta’ applikazzjoni tat-tregwa mhuwiex definit. Ir-rapporti li Washington qed tagħmel pressjoni fuq Kyiv biex twaqqaf l-attakki tagħha fuq ir-raffineriji għadhom mhux ikkonfermati. Xorta waħda, juru liema konċessjoni tpoġġiet fuq il-mejda l-ewwel.