Rumanija tfittex gvern qabel l-iskadenza tal-baġit

Il-Parlament tar-Rumanija ċaħad il-gvern propost minn Siegfried Mureșan fit-30 ta’ Settembru (AFP). Huwa kiseb 182 vot, meta kellu bżonn 233—maġġoranza tal-464 deputat u senatur kollha, mhux biss ta’ dawk preżenti (AGERPRES, Euronews Romania). Dan ifisser li minn Ġunju ’l hawn twaqqgħu żewġ kabinetti b’vot, u b’hekk il-President Nicușor Dan jista’ jsejjaħ elezzjonijiet bikrija (Observator). Minflok, qed jipprova jagħmel ħatra oħra, waqt li gvern interim imexxi l-pajjiż hekk kif qed toqrob il-preparazzjoni tal-baġit.

Min waqqaf il-kabinett

Mureșan, membru tal-Partit Popolari Ewropew (PNL) taċ-ċentru-lemin fil-Parlament Ewropew, mar għall-vot mingħajr ma kellu maġġoranza żgurata (To Brief). Kienu jappoġġawh il-partit tiegħu stess, l-USR riformista u l-UDMR, li tirrappreżenta lill-minoranza Ungeriża tar-Rumanija. Il-votazzjoni kienet sigrieta, u għalhekk ħadd ma jista’ jgħid eżattament min ivvota għalih. Madankollu, il-pożizzjonijiet tal-partiti kienu magħrufa.

Id-Demokratiċi Soċjali ddeċidew l-eżitu. Id-deputati tal-PSD qagħdu fil-kamra iżda ma vvutawx, filwaqt li l-AUR nazzjonalista ma attendietx għal kollox (AGERPRES, AGERPRES).

Il-mexxej tal-PSD, Sorin Grindeanu, ċaħad il-kabinett bħala verżjoni mibdula mill-ġdid tal-gvern immexxi minn Ilie Bolojan, li issa huwa prim ministru interim. Wara t-telfa qal li l-PSD kien lest jinnegozja gvern b’direzzjoni ekonomika differenti (Gândul).

Il-PSD waqqaf din il-koalizzjoni u issa għandu influwenza reali fin-negozjati dwar it-tentattiv li jmiss ta’ Dan. Dan ma jfissirx li din hija l-unika triq għal maġġoranza. Għadha possibbli alleanza oħra, iżda s’issa ma tfaċċat l-ebda waħda.

Dan iżomm l-għażla tal-elezzjoni bħala riżerva

Il-Kostituzzjoni tar-Rumanija tippermetti lill-president ixolji l-Parlament wara li jkunu fallew żewġ votazzjonijiet għall-ħatra ta’ gvern u jkunu għaddew 60 jum mill-ewwel waħda. Anke f’dak il-każ, it-test jgħid li l-president “jista’” jagħmel dan, mhux li jrid (Kostituzzjoni tar-Rumanija).

Il-politiċi tal-PNL qed jagħmlu pressjoni fuqu biex juża din is-setgħa (Euronews Romania). Huma jsostnu li dan il-Parlament falla darbtejn milli jifforma gvern, u li Parlament elett mill-ġdid jista’ jwassal għal maġġoranza li taħdem.

Għalissa, Dan irrifjuta. Sejjaħ lill-mexxejja tal-partiti fil-palazz presidenzjali ta’ Cotroceni għal nhar it-Tnejn, 5 ta’ Ottubru, u wiegħed li jinnomina kandidat ġdid waranofsinhar (HotNews). Jargumenta li elezzjoni żżid madwar ħames xhur ta’ tmexxija minn gvern interim (Gândul). Matul dak iż-żmien, jgħid, il-flus maħsuba għall-ambulanzi u l-isptarijiet jibqgħu jistennew biex jiġu riallokati.

Baġit li gvern interim ma jistax ifassal

Il-gvern interim ta’ Bolojan jista’ jagħmel biss dak li hu meħtieġ biex l-affarijiet pubbliċi jibqgħu għaddejjin. Jekk ma jgħaddix baġit ġdid, jibqa’ fis-seħħ il-baġit tas-sena ta’ qabel, u għalhekk l-Istat ma jieqafx jaħdem (Kostituzzjoni tar-Rumanija).

B’dan il-mod, iċ-ċifri jibqgħu ffriżati. Kull nefqa tibqa’ kif kienet is-sena ta’ qabel. Biex il-flus jiġu diretti lejn l-isptarijiet jew biex jiġi deċiż kemm għandhom jogħlew il-pensjonijiet u s-salarji pubbliċi, trid tiġi stabbilita politika ġdida. Dan jaqbeż il-mandat limitat għall-amministrazzjoni ta’ kuljum.

Iż-żmien huwa qasir. L-abbozz tal-baġit tal-2027 irid jasal fil-Parlament sal-15 ta’ Novembru (Liġi 500/2002). Kandidat ikkonfermat f’nofs Ottubru jkollu biss ftit ġimgħat biex jibdel il-ftehimiet ta’ koalizzjoni ġdida f’ċifri dwar in-nefqa u t-taxxi.

Għaliex Brussell qed tħares lejn l-istess skadenza

Dawn id-deċiżjonijiet dwar in-nefqa jaffettwaw ukoll id-defiċit, u l-UE għandha sehem formali fihom. Ir-Rumanija tinsab taħt il-proċedura ta’ żbilanċ eċċessiv, li permezz tagħha Brussell tagħfas lill-gvernijiet biex jerġgħu jġibu d-defiċit fil-limiti tal-Unjoni. Fil-baġit tal-2027, ir-Rumanija trid turi li għandha pjan kredibbli biex tnaqqsu.

F’Awwissu, l-aġenziji tal-klassifikazzjoni tal-kreditu żammew il-prospetti għar-Rumanija negattivi, u wissew li l-ġibda fit-tul tal-kriżi politika setgħet twaqqaf ir-riforma tad-defiċit (AFP). Baġit imfassal tard, jew minn gvern li m’għandux is-setgħa jieħu deċiżjonijiet diffiċli, fil-prattika jkun ifisser dan it-twaqqif.

Dan għażel li jissagrifika x-xhur li kienet tieħu elezzjoni għall-ġimgħat li jista’ jieħu t-tielet tentattiv ta’ ħatra. Din l-għażla taħdem biss jekk il-kandidat li jmiss jirnexxilu jibni maġġoranza li tibqa’ soda quddiem l-influwenza tal-PSD qabel tiskadi l-iskadenza tal-baġit. Jekk il-kandidat ifalli, ir-Rumanija tasal għall-iskadenza b’gvern interim li ma jistax jistabbilixxi prijoritajiet ġodda ta’ nfiq, u Dan jitlef l-argument ewlieni tiegħu kontra sejħa għal elezzjoni.