Sitt gvernijiet ma jaqblux dwar it-tnaqqis fil-baġit tal-UE

L-Irlanda, li qed tmexxi n-negozjati bejn il-gvernijiet tal-UE, ipproponiet baġit tal-UE ta’ €1.826 triljun għall-2028–34, inqas mill-€1.985 triljun li talbet il-Kummissjoni Ewropea (ORF, Kunsill tal-UE). Dan huwa test għan-negozjati, mhux baġit approvat. Il-Ġermanja u ħames alleati jgħidu li għadu kbir wisq, iżda ma jaqblux dwar liema programmi għandhom jitnaqqsu.

Fl-10 ta’ Ottubru, il-Kanċillier Ġermaniż Friedrich Merz qal li baġit ta’ dak id-daqs ma setax ikun il-bażi għal ftehim (gvern Ġermaniż). Iċ-ċifri tal-Irlanda juru għaliex huwa aktar faċli titlob aktar tnaqqis milli ssib minn fejn jista’ jsir.

Parti mid-differenza bejn iż-żewġ ċifri tirrifletti biss l-inflazzjoni mistennija fuq seba’ snin. Meta jitqabblu bi prezzijiet tal-2025, li jżommu l-poter tal-akkwist kostanti, il-proposta tal-Irlanda hija €141 biljun, jew madwar 8%, inqas minn dik tal-Kummissjoni (Kunsill tal-UE, Reuters). Iż-żewġ ċifri huma limiti massimi: jistabbilixxu kemm tista’ twiegħed l-UE lill-programmi matul dan il-perjodu, minflok ma jgħoddu flus imħallsa kollha f’daqqa.

Il-fondi għall-biedja u r-reġjuni jitnaqqsu l-inqas

L-Irlanda ma qassmitx l-iffrankar b’mod ugwali, kif irrappurtajna meta ħareġ l-abbozz (To Brief). Is-sussidji lill-bdiewa u l-fondi ta’ koeżjoni (għotjiet tal-UE maħsuba biex inaqqsu d-differenzi bejn reġjuni aktar sinjuri u oħrajn ifqar) jinsabu f’taqsima tal-baġit li titnaqqas bi 3.4% biss (Kunsill tal-UE). Il-livell minimu garantit għall-appoġġ għad-dħul tal-bdiewa jibqa’ ftit aktar minn €261 biljun bi prezzijiet tal-2025 (CAP Reform).

Partijiet oħra tal-baġit jitnaqqsu aktar. It-taqsima li tinkludi n-nefqa fuq ir-riċerka, id-difiża u oqsma oħra marbuta mal-kompetittività tonqos bi 12.8%, filwaqt li n-nefqa fuq il-politika barranija tonqos bi 17.4% (Kunsill tal-UE). Fit-taqsima tar-riċerka u d-difiża, żewġ programmi jġarrbu l-akbar tnaqqis li jidher fiċ-ċifri. Horizon Europe, il-programm ta’ riċerka tal-UE, jonqos minn madwar €154.9 biljun għal €140.0 biljun, u l-linja baġitarja għall-industrija tad-difiża, is-sigurtà u l-ispazju tonqos minn madwar €115.7 biljun għal €100.7 biljun (Kunsill tal-UE).

Dan ma jnaqqasx illum il-fondi ta’ università jew ta’ manifattur tal-armi, għax dawn huma limiti aktar baxxi fuq in-nefqa futura. L-effett jinħass aktar ’il quddiem. L-universitajiet, il-laboratorji u l-fornituri fis-settur tad-difiża jkollhom jikkompetu għal fondi minn pakkett iżgħar, u għalhekk inqas mill-proġetti li jipproponu jiksbu finanzjament.

Tnaqqis akbar, imma f’liema oqsma?

Il-Ġermanja, id-Danimarka, in-Netherlands, l-Awstrija, il-Finlandja u l-Isvezja talbu għal iffrankar ta’ “diversi mijiet ta’ biljuni ta’ euro” (gvern Daniż). Id-dikjarazzjoni konġunta tagħhom ma tagħtix ċifra totali ġdida u lanqas ma tgħid kif għandu jinqasam it-tnaqqis bejn il-programmi. Ma tgħidx ukoll jekk l-iffrankar għandux jitkejjel mill-pjan tal-Kummissjoni jew minn dak tal-Irlanda (gvern Ġermaniż). Ikun xi jkun il-punt tat-tluq, Merz għamilha ċara li t-tnaqqis tal-Irlanda mhuwiex biżżejjed.

Is-sitta jridu wkoll tnaqqis f’oqsma differenti. Peter Hummelgaard, il-Ministru għall-Finanzi tad-Danimarka, irid li l-appoġġ għall-bdiewa u l-fondi għall-iżvilupp reġjonali jieħdu sehem iżgħar mill-baġit (DR). Petteri Orpo, il-Prim Ministru tal-Finlandja, irid ukoll li jitnaqqas it-total. Iżda jsostni li d-difiża, ir-riċerka u t-teknoloġiji ġodda diġà assorbew wisq mit-tnaqqis, u laqa’ l-minimu protett għall-bdiewa (gvern Finlandiż).

Iż-żewġ għażliet jiltaqgħu ma’ oppożizzjoni lil hinn minn dan il-grupp. Fit-2 ta’ Ottubru, 17-il mexxej, fosthom Giorgia Meloni tal-Italja u Nicușor Dan tar-Rumanija, talbu li jinżammu l-fondi għall-biedja u l-koeżjoni (gvern Sloven). In-negozjaturi ewlenin tal-Parlament Ewropew, Siegfried Mureșan u Carla Tavares, joġġezzjonaw għat-tnaqqis li l-Irlanda diġà għamlet fil-fondi għall-kompetittività u l-politika barranija (Parlament Ewropew).

Dawn l-oġġezzjonijiet għandhom piż għax il-baġit jeħtieġ il-qbil tal-gvernijiet kollha kif ukoll il-kunsens tal-Parlament (Trattat tal-UE, Artikolu 312). Gvern wieħed, jew il-Parlament, jista’ jimblokka l-ftehim finali.

Għalhekk, is-sitta huma maqsumin dwar żewġ għażliet ikkontestati. Jistgħu jnaqqsu aktar il-fondi għall-biedja u r-reġjuni, li jiddefenduhom 17-il gvern, jew iżidu t-tnaqqis fir-riċerka u d-difiża, li jopponuh il-Finlandja u l-Parlament. Merz irrifjuta t-total tal-Irlanda mingħajr ma qal liema għażla jippreferi. Il-mexxejja se jiddiskutu l-baġit fil-15 u s-16 ta’ Ottubru (Kunsill Ewropew). Jekk is-sitta ma jaslux bil-figura tagħhom stess u b’lista ta’ programmi li jridu jnaqqsu, l-abbozz tal-Irlanda se jkun l-uniku sett ta’ ċifri quddiemhom.