Trump jirrifjuta l-ftuħ ta’ Hormuz; tonqos il-provvista tal-gass

Donald Trump irrifjuta l-offerta tal-Iran biex jerġa’ jinfetaħ l-Istrett ta’ Hormuz. Qal dan fil-pubbliku fis-26 ta’ Settembru (Reuters). L-offerta kienet titlob li Washington inaqqas il-pressjoni tiegħu qabel ma l-Iran iħalli jerġa’ jibda t-traffiku marittimu. Hekk kif iż-żewġ naħat jibqgħu ’l bogħod minn xulxin, ix-xerrejja Ewropej tal-gass tal-Qatar ikomplu jitilfu kunsinni li ma jistgħux jinnegozjaw biex iġibuhom lura.

X’offra l-Iran, u għaliex waqfet

Fin-Nazzjonijiet Uniti fil-25 ta’ Settembru, il-ministru għall-affarijiet barranin tal-Iran, Abbas Araghchi, ippropona li Washington jaġixxi l-ewwel tul erbat jew ħamest ijiem, li l-Iran jerġa’ jiftaħ l-istrett fis-sitt jum, u li n-negozjati għal ftehim jibdew fis-seba’ jum (traskrizzjoni tan-NU, Al Jazeera). Il-kwistjonijiet nukleari kellhom jiġu diskussi f’dawk in-negozjati ta’ wara. L-Iran ma għamilhomx kundizzjoni biex jerġa’ jinfetaħ l-istrett.

Il-kundizzjonijiet bdew bl-imblokk navali tal-Istati Uniti, li jwaqqaf il-vapuri li jużaw il-portijiet Iranjani (Politico). L-Iran ried ukoll li jonqos l-ostaklu għall-esportazzjonijiet taż-żejt tiegħu u li jinħelsu l-fondi ffriżati tiegħu. Talab ukoll li jieqaf il-ġlied fir-reġjun kollu, inkluż fil-Libanu.

L-ordni tal-passi hija l-punt fejn l-offerta tieqaf. L-imblokk u l-periklu fl-istrett huma żewġ problemi separati. L-imblokk jolqot il-kummerċ tal-Iran stess. Il-vapuri minn kull pajjiż ieħor huma esposti għal attakki fuq il-baħar, u t-tneħħija tal-imblokk waħedha ma twaqqafx dawk l-attakki. Washington intalab iċedi l-mezz ewlieni ta’ pressjoni tiegħu fuq Tehran qabel ma seta’ jiġi vverifikat jekk il-vapuri kinux siguri.

Il-Libanu jżid diffikultà oħra. Waqfien mill-ġlied hemm jiddependi parzjalment mill-Iżrael, li Washington jista’ jagħmel pressjoni fuqu iżda ma jistax jobbligah. Trump ma qalx liema kundizzjoni waqqgħet il-ftehim. F’intervista li saret fit-28 ta’ Settembru u ġiet ippubblikata fl-1 ta’ Ottubru, tenna li l-offerta “ma kinitx tajba biżżejjed” (TIME).

Il-messaġġi għadhom jgħaddu mill-Qatar, u sat-30 ta’ Settembru uffiċjali Iranjani qalu li Araghchi kien informa lill-President Masoud Pezeshkian dwar tweġiba mill-Istati Uniti (Politico). L-ebda naħa ma ppubblikat dik it-tweġiba. In-negozjati għadhom għaddejjin, iżda m’hemm xejn li juri li beda l-proċess f’sekwenza propost mill-Iran.

Għaliex aktar vapuri tal-gwerra ma jġibux lura t-tankers

Il-grupp tal-ajruplani ġarriera USS Theodore Roosevelt telaq minn San Diego fis-27 ta’ Settembru, bħala parti minn skjerament ġdid tal-Istati Uniti fir-reġjun (AP). X’aktarx se jkollu bżonn ġimagħtejn jew tlieta biex jasal fil-Baħar Għarbi (Al-Monitor). Meta jasal, ajruplan ġarrier jista’ jiddefendi vapuri partikolari u jiskoraġġixxi xi attakki. Ma jistax iwaqqaf kull projettili, iġiegħel lil assiguratur ikopri vjaġġ jew jordna kaptan isalpa.

L-assiguraturi u l-kaptani huma huma li jiddeċiedu jekk il-vapuri jitilqux, u għalissa l-biċċa l-kbira qed jibqgħu ’l bogħod. Skont id-dejta ta’ Windward, fid-29 ta’ Settembru kien hemm 17-il passaġġ mill-istrett, meta qabel il-gwerra kien hemm madwar 135 kuljum (Argus). Dakinhar stess, UK Maritime Trade Operations, iċ-ċentru tan-Navy Brittanika għas-sigurtà tat-traffiku marittimu, wissa li projettili mhux identifikati laqtu l-bastimenti. It-twissija tiegħu ma semmiet lil ebda attakkant (gCaptain). Aktar kmieni din il-ġimgħa ktibna dwar dawk l-attakki fuq it-tankers (To Brief).

Min fl-Ewropa qed iġarrab l-ispiża

QatarEnergy estendiet il-klawżola ta’ force majeure, eżenzjoni kuntrattwali għal avvenimenti lil hinn mill-kontroll tagħha, sa Diċembru (Corriere). Edison tal-Italja turi xi jfisser dan għal xerrej wieħed. Tlift 35 kunsinna, madwar 4.6 biljun metru kubu ta’ gass, u rnexxielha ssib sostitut għal madwar nofshom biss (Corriere). S’issa dan ifisser tnaqqis fil-provvista. Għadu ma jurix li l-gass se jiġi rrazzjonat.

Il-gvernijiet Ewropej jistgħu jsemmgħu leħinhom, iżda ma għandhom l-ebda mezz biex ibiddlu s-sitwazzjoni. Il-ministru għall-affarijiet barranin tal-Ġermanja, Johann Wadephul, appoġġa sejħa minn madwar 80 pajjiż biex l-Istrett ta’ Hormuz jerġa’ jinfetaħ għalkollox (Handelsblatt). Dikjarazzjoni konġunta żżid il-pressjoni, iżda ma tistax tkisser l-istaġnar. L-Ewropa ma tmexxix l-imblokk li l-Iran irid jitneħħa, u ma tistax tiggarantixxi passaġġ sigur għall-vapuri li teħtieġ.

Hemm riżerva waħda. Il-proposta sħiħa u bil-miktub tal-Iran għadha ma ġietx ippubblikata, għalhekk id-dettalji żgħar tagħha jistgħu jkunu differenti mill-verżjoni li Araghchi ddeskriva fil-pubbliku. Skont dak li hu magħruf s’issa, Washington irrifjuta s-sekwenza pubblika proposta mill-Iran, u l-ebda ftehim aċċettat ma ġab lura t-traffiku regolari. Edison għadha qed tfittex gass sostitut hekk kif riesaq ix-xitwa. Sakemm l-Istati Uniti u l-Iran ma jaqblux fuq termini li l-assiguraturi u l-ekwipaġġi jafdaw, l-Ewropa se tkompli tħallas għall-istrett li ma għandhiex is-setgħa tiftaħ.