Trump jirrifjuta l-pjan, Hormuz jibqa’ kkontestat

Donald Trump qal fis-26 ta’ Settembru li kien ċaħad l-offerta tal-Iran biex itemm il-gwerra u jerġa’ jiftaħ l-Istrett ta’ Hormuz. “Għamlu proposta, imma ċħadtha,” qal lill-ġurnalisti fil-White House (NBC News, Reuters). Il-pjan kien jitlob lil Washington jagħmel l-ewwel pass. Issa m’hemm l-ebda pjan miftiehem u l-Istati Uniti għadha ma ppreżentat l-ebda kontroproposta pubblika, għalhekk rotta marittima li minnha jgħaddu t-tankers taż-żejt u tal-gass naturali likwifikat (LNG) tal-Golf, inklużi dawk tal-Qatar, għadha kkontestata.

Qabel ma tkellem Trump, ir-rifjut kien ġie rrappurtat minn uffiċjali tal-Istati Uniti li ma ssemmewx b’isimhom, u Tehran qalet li kienet għadha qed tistenna tweġiba formali (Reuters). Issa Trump rabat ismu stess mad-deċiżjoni. Ma qalx ma’ liema terminu oġġezzjona. Fir-rapport preċedenti tagħna spjegajna l-kundizzjonijiet tal-Iran (To Brief).

X’offra l-Iran, u f’liema ordni

Il-ministru għall-affarijiet barranin tal-Iran, Abbas Araghchi, qal lin-NU fil-25 ta’ Settembru li Tehran kienet bagħtet lil Washington pjan ta’ sebat ijiem permezz ta’ medjatur mill-Qatar (traskrizzjoni tan-NU). Il-perjodu ta’ sebat ijiem kien jibda biss meta l-Istati Uniti taċċetta.

Araghchi ddeskriva ordni strett ta’ passi. Washington kellha taġixxi fl-ewwel erbat jew ħamest ijiem. L-Iran kellu jerġa’ jiftaħ il-passaġġ fis-sitt jum, u fis-seba’ jum kellhom jibdew taħditiet dwar ftehim finali (Al Jazeera).

Skont ir-rapporti, il-passi tal-Istati Uniti kienu jinkludu t-tneħħija tal-imblokk navali tal-portijiet Iranjani u t-tnaqqis tar-restrizzjonijiet fuq l-esportazzjonijiet taż-żejt mill-Iran. Kienu jinkludu wkoll waqfien mill-ġlied li jestendi għal-Libanu (AP). Il-pjan sħiħ bil-miktub għadu ma ġiex ippubblikat.

L-offerta kienet tinvolvi żewġ punti ta’ pressjoni differenti. L-imblokk ta’ Washington iwaqqaf il-vapuri milli jaslu fil-portijiet tal-Iran stess. It-theddid ta’ Tehran jagħmel l-istrett kollu perikoluż għal kulħadd. It-tneħħija ta’ wieħed ma tneħħix lill-ieħor, u għalhekk l-ordni tal-passi għandha tant piż.

Għaliex l-ordni tal-passi hi l-punt ewlieni ta’ nuqqas ta’ qbil

L-ostaklu prattiku huwa ċar. L-ordni rrappurtat titlob lil Washington ittaffi l-pressjoni tagħha fuq l-ekonomija tal-Iran qabel ma l-Iran jerġa’ jiftaħ xi ħaġa. Dan ikun ifisser konċessjoni inizjali, iżda mhux ċessjoni ta’ kull mezz ta’ pressjoni li għandha l-Istati Uniti; madankollu, din kienet issir l-ewwel u b’fiduċja fl-Iran.

Fil-pjan kif ġie deskritt hemm żewġ lakuni oħra. Waqfien mill-ġlied fil-Libanu jiddependi mill-Iżrael, li Washington tista’ tagħmel pressjoni fuqu iżda ma tistax tiggarantixxi x’se jagħmel. Ir-rapporti ppubblikati lanqas ma jispjegaw kif kull naħa kienet tivverifika l-passi tal-oħra, għalkemm it-test sħiħ li għadu mhux ippubblikat jista’ jagħmel dan. Trump ma semma l-ebda wieħed minn dawn il-punti bħala r-raġuni tiegħu, u dawn m’għandhomx jitqiesu hekk.

L-Ewropa ġġorr ir-riskju mingħajr post mal-mejda

Qabel il-kunflitt, minn Hormuz kienu jgħaddu madwar 20 miljun barmil żejt kuljum, madwar ħamsa tal-konsum dinji. L-istrett kien essenzjali wkoll għall-kummerċ tal-LNG tal-Golf, jiġifieri l-gass likwifikat li jinġarr bit-tanker (EIA). Fil-25 ta’ Settembru dehru disa’ bastimenti jaqsmu l-istrett, meta qabel il-kunflitt kienu jgħaddu minnu madwar 125 bastiment kbir kuljum (Cyprus Mail). Il-kumpanija Daniża Maersk kienet diġà żiedet $1,000 għal kull kontenitur fuq kull bastiment li jgħaddi minn hemm, biex tkopri l-ispejjeż tal-assigurazzjoni u r-riskju għall-ekwipaġġ (SeaNews).

Is-swieq tal-gass kienu bdew jirriflettu fil-prezzijiet tagħhom il-possibbiltà ta’ ftehim. Il-kuntratt ta’ referenza Ewropew, it-TTF Olandiż, għalaq il-Ġimgħa għal €75.025 għal kull megawatt-siegħa, minn aktar minn €80 ġimgħa qabel; Argus rabat dan it-tnaqqis mal-offerta tal-Iran (Argus). Is-swieq kienu magħluqa meta Trump tkellem is-Sibt, għalhekk għadha ma tkejjlet l-ebda reazzjoni għar-rifjut tiegħu.

Il-gvernijiet Ewropej għamlu pressjoni fejn setgħu. Fit-24 ta’ Settembru, il-ministru għall-affarijiet barranin tal-Ġermanja, Johann Wadephul, appoġġa appell minn 80 pajjiż biex Hormuz jerġa’ jinfetaħ għalkollox (Handelsblatt). L-appell juri x’tixtieq koalizzjoni wiesgħa. Ma jistax iġiegħel lil Washington ineħħi l-imblokk tagħha jew lil Tehran twaqqaf it-theddid tagħha, għax l-ebda wieħed minn dawn iż-żewġ punti ta’ pressjoni ma jinsab f’idejn l-Ewropa.

Il-prezz tal-gass tal-Ġimgħa kien jirrifletti parzjalment it-tama għal ftehim li l-Ewropa ma setgħet la tiffirma u lanqas twaqqaf. Washington issa ċaħdet proposta li kienet titlobha tagħmel l-ewwel pass, u l-gvernijiet Ewropej m’għandhom l-ebda mezz biex iġiegħlu lil xi waħda miż-żewġ naħat terġa’ tiftaħ il-passaġġ. Hemm riżerva waħda: il-pjan sħiħ għadu mhux ippubblikat, u Trump ma qalx ma’ liema terminu oġġezzjona. Sakemm Washington ma tispeċifikax dak it-terminu jew tippreżenta l-offerta tagħha stess, l-Ewropej ma jistgħux ikunu jafu jekk in-nuqqas ta’ qbil hux dwar l-ordni tal-passi jew dwar is-sustanza.