It-Turkija tikkontesta l-permess Grieg għall-kejbil ta’ Ċipru

Fis-6 ta’ Novembru, il-Greċja awtorizzat stħarriġ ta’ qiegħ il-baħar għall-Great Sea Interconnector, il-kejbil taħt il-baħar maħsub biex jgħaqqad lil Ċipru man-network tal-elettriku tal-Ewropa kontinentali (Ministeru għall-Affarijiet Barranin Grieg, Reuters). Dakinhar stess, it-Turkija wieġbet bil-miktub: parti mir-rotta taqsam blata kontinentali li hija ddikjarat lin-NU fl-2020, u għall-istħarriġ f’dik iż-żona hemm bżonn il-kunsens tagħha, li ma tatx (Reġistru tal-avviżi Tork, Ministeru għall-Affarijiet Barranin Tork). Sa kmieni nhar is-Sibt, l-aħħar pożizzjoni rreġistrata tal-bastiment tal-istħarriġ Abeille Marengo kienet turih wieqaf fil-port ta’ Heraklion, fi Kreta (MyShipTracking).

Permess u kontrotalba

Iż-żewġ gvernijiet ħabbru l-pożizzjonijiet tagħhom permezz ta’ avviżi NAVTEX, twissijiet bir-radju li jixxandru lill-bastimenti f’żona partikolari. L-istazzjon ta’ Heraklion tal-Greċja talab lill-bastimenti biex iżommu ’l bogħod minn linja ta’ stħarriġ li tibda minn Kreta u tmur lejn Ċipru (Servizz Idrografiku Grieg). L-istazzjon ta’ Antalya tat-Turkija wieġeb li parti minn dik il-linja taqsam il-blata kontinentali li Ankara ddikjarat lin-NU fl-2020: żona ta’ qiegħ il-baħar lil hinn mill-ibħra territorjali fejn stat jitlob drittijiet esklużivi (Reġistru tal-avviżi Tork). Il-Ministeru għall-Affarijiet Barranin sejjaħ ix-xogħol riċerka marittima fuq il-baħar u qal li l-kunsens tiegħu qatt ma ngħata (Ministeru għall-Affarijiet Barranin Tork).

NAVTEX hija twissija ta’ sikurezza, mhux permess u lanqas deċiżjoni dwar fruntiera. L-awtorizzazzjoni proprja ngħatat minn Ateni aktar kmieni dakinhar, meta l-Ministru għall-Affarijiet Barranin Giorgos Gerapetritis iffirma l-permess li kienet talbet Nexans, il-kuntrattur Franċiż tal-kejbil (Ministeru għall-Affarijiet Barranin Grieg, Reuters).

Ankara tgħid li l-istħarriġ ma jistax isir mingħajr l-approvazzjoni tagħha. Ateni tat l-approvazzjoni mingħajr ma talbitha. L-ebda waħda miż-żewġ kapitali ma taċċetta l-premessa tal-oħra dwar liema mappa għandha tapplika għaż-żona bejn Kreta u Ċipru.

Jekk ir-rotta tibqa’ kkontestata, Ċipru jħallas l-akbar prezz

Ċipru huwa l-uniku Stat Membru tal-UE li għadu ma għandux konnessjoni man-network tal-elettriku tal-kontinent. Il-kejbil, li hu twil madwar 898 kilometru, huwa s-soluzzjoni miftiehma, u warajh hemm madwar €657 miljun f’fondi tal-UE (Kummissjoni, CINEA). Il-flus tal-Ewropa jistgħu jħallsu għall-bini tal-kejbil, iżda ma jistgħux jiddeċiedu min għandu d-dritt jagħmel stħarriġ tar-rotta. Il-piż ta’ din il-kwistjoni mhux solvuta ma jaqax bl-istess mod fuq kulħadd, u Ċipru jġorr il-parti l-kbira tiegħu.

Skont Cyprus Mail, Ċipru jġorr 63% tal-ispiża tal-bini tas-sezzjoni bejn Kreta u Ċipru, filwaqt li l-Greċja ġġorr 37%. L-istima hija ta’ €1.9 biljun u mistennija tiżdied; madwar 40% tal-istħarriġ ta’ qiegħ il-baħar għadu ma tlestiex (Cyprus Mail). Sakemm ma jsirx l-istħarriġ ta’ qiegħ il-baħar kollu, kemm ir-rotta finali kif ukoll il-prezz finali jibqgħu inċerti.

Din mhijiex l-ewwel darba li sar tentattiv. F’Lulju 2024, bastimenti tal-gwerra Griegi u Torok inżammu fi standoff għal madwar 40 siegħa qrib il-gżira ta’ Kasos (eKathimerini). L-operatur jgħid li temm is-sezzjoni li ngħata, iżda l-bqija tar-rotta lejn Ċipru għadha mingħajr stħarriġ (ADMIE). Abeille Marengo wasal Kreta lejn l-aħħar ta’ Ottubru biex ikompli x-xogħol li kien twaqqaf (OT, To Brief).

Ir-rifjut tat-Turkija huwa selettiv ukoll. Hija tat il-kunsens tagħha għall-istħarriġ ta’ kejbil separat tat-telekomunikazzjoni f’ibħra fil-qrib, irrapportat Cyprus Mail (Cyprus Mail). Għall-kejbil tal-elettriku, il-kunsens għadu ma ngħatax. Id-differenza tindika li l-kwistjoni hija l-politika tal-proġett, mhux ir-riċerka ta’ qiegħ il-baħar fiha nnifisha.

L-aħħar sinjal tal-AIS, is-sistema awtomatika ta’ identifikazzjoni li biha l-bastimenti jxandru l-pożizzjoni tagħhom, poġġa lil Abeille Marengo b’veloċità żero fil-port ta’ Heraklion f’00:20 UTC fis-7 ta’ Novembru. Sa nhar is-Sibt filgħodu, ma kien ġie rreġistrat ebda tluq aktar tard (MyShipTracking). It-traċċar bis-satellita għandu lakuni, għalhekk is-sinjali ma jistgħux jipprovaw li l-istħarriġ se jibqa’ wieqaf. Iżda juru fejn waslet it-tilwima: Ankara qed tinsisti li għandha dritt tagħti l-kunsens għal rotta li l-Greċja awtorizzat, filwaqt li l-avviżi ma jiddeċidux la l-fruntiera u lanqas jekk beda xi xogħol fiż-żona kkontestata.