It-Turkija ssostni li tat il-kunsens għall-istħarriġ tal-kejbil

Il-bastiment tal-istħarriġ Abeille Marengo, li jtajjar il-bandiera Franċiża, telaq minn Heraklion fl-10 ta’ Novembru biex jagħmel mappa tal-qiegħ tal-baħar fin-Nofsinhar ta’ Kasos u Karpathos għall-Great Sea Interconnector, kejbil tal-elettriku maħsub biex jgħaqqad lil Ċipru ma’ Kreta (AMNA). Fi ftit sigħat, it-Turkija xandret avviż li qal li x-xogħol kellu l-kunsens tagħha, erbat ijiem wara li ddikjarat li ma kinitx tat il-kunsens tagħha (Euro2day, Cyprus Mail). Ateni u Nicosia jgħidu li huma biss intalbu jawtorizzaw l-istħarriġ. Nota diplomatika Franċiża li tista’ tiċċara x’intqal bejn il-partijiet għadha ma ġietx ippubblikata.

Żewġ avviżi, żewġ pretensjonijiet ta’ awtorità

L-avviż tat-Turkija jpoġġi ż-żona tal-istħarriġ fuq il-blata kontinentali li Ankara tippretendi li tappartjeni lilha: il-qiegħ tal-baħar lil hinn mill-kosta ta’ pajjiż, fejn dan il-pajjiż jippretendi drittijiet esklużivi fuq ir-riżorsi (To Vima). Imbagħad jgħid li t-Turkija tat il-kunsens tagħha għax-xogħol (Euro2day). Iż-żewġ rapporti jirriproduċu l-avviż; l-ebda wieħed minnhom ma jeżamina l-bażi legali tiegħu.

L-avviż huwa NAVTEX, messaġġ ta’ sigurtà li jixxandar lill-bastimenti. Iwissi lill-baħħara dwar il-perikli, iżda ma jagħtix permessi u ma jiddeċidix il-fruntieri (IMO). Dak li jista’ jagħmel hu li jniżżel pożizzjoni fir-rekord.

Dakinhar stess, bil-lejl, il-Greċja wieġbet bl-avviż tagħha stess għan-navigazzjoni, u qalet li l-avviż Tork ma kienx awtorizzat u ma kellux saħħa legali (Athina 9.84). Il-Ministeru għall-Affarijiet Barranin jgħid li l-messaġġ Tork ma għandu l-ebda effett legali fuq ix-xogħol li awtorizzat il-Greċja (Greek Foreign Ministry).

L-avviż Grieg isemmi tliet deċiżjonijiet Griegi li jawtorizzaw ix-xogħol, bl-aħħar waħda datata s-6 ta’ Novembru (Athina 9.84). Jgħid li partijiet miż-żewġ rotot tal-istħarriġ jinsabu fiż-żona ekonomika esklużiva (żona tal-baħar fejn pajjiż jippretendi drittijiet esklużivi għas-sajd, għat-tħaffir u għall-bini) jew fuq il-blata kontinentali li l-Greċja tippretendi li tappartjeni lilha. Għalhekk, Ateni ssostni li hi għandha tiddeċiedi jekk tawtorizzax ix-xogħol, u mhux Ankara.

Ċipru ħa l-istess pożizzjoni. Il-kelliem għall-gvern, Konstantinos Letymbiotis, qal li l-Greċja u Ċipru biss kienu ġew mitluba jawtorizzaw ix-xogħol (Philenews). F’Ateni, il-Ministru għall-Enerġija Stavros Papastavrou qal lill-parlament li t-Turkija kienet ħabbret kunsens li ħadd ma kien talabha.

In-nota Franċiża li ħadd għadu ma ra

Franza kitbet lit-Turkija. Fid-9 ta’ Novembru, il-kelliem għall-gvern Grieg Pavlos Marinakis qal li Pariġi kienet bagħtet nota verbali lil Ankara, jiġifieri messaġġ formali bil-miktub bejn stati, dwar is-sigurtà tan-navigazzjoni, iżda ma aċċettax li jippubblikaha (Greek government). Huwa qal li l-permessi kienu kwistjoni separata.

Skont Marinakis, in-nota kienet notifika li ma rrikonoxxiet l-ebda drittijiet Torok. Min-naħa tagħha, in-nota Torka ma tagħti l-ebda numru ta’ permess, l-ebda data u l-ebda isem ta’ min applika (To Vima). L-ebda dokument li ġie żvelat ma juri li xi ħadd talab permess lil Ankara. Lanqas mhu magħruf pubblikament x’kitbet eżattament Pariġi.

Il-pożizzjoni ta’ Ankara nbidlet. Fis-6 ta’ Novembru talbet koordinazzjoni u qalet li ma kinitx tat il-kunsens tagħha (Cyprus Mail), kif irrapportajna dak iż-żmien (To Brief). Issa tiddeskrivi pubblikament l-istħarriġ bħala xogħol li ngħata l-kunsens għalih, filwaqt li l-avviżi żvelati ma juru l-ebda talba għall-permess tagħha.

Ankara ma spjegatx għaliex bidlet il-pożizzjoni tagħha. Interpretazzjoni waħda, ibbażata fuq is-sekwenza tal-avviżi u mhux fuq xi dikjarazzjoni Torka, hija li Ankara trid iżżomm rekord ta’ “koordinazzjoni” qabel ma jibda t-tqegħid tal-kejbil; rekord li Ateni jkollha tikkontradixxi f’kull stadju sussegwenti.

Għaliex l-Ewropa qed tinvesti f’dan il-qiegħ tal-baħar

L-UE telenka l-interkonnettur, li jneħħi l-iżolament ta’ Ċipru mill-grilja tal-elettriku kontinentali, bħala proġett ta’ interess komuni (it-tikketta tagħha għall-infrastruttura transfruntiera ta’ prijorità). Qabel tat lill-proġett madwar €657 miljun mill-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa, il-fond tagħha għall-infrastruttura (European Commission). L-investitur Franċiż Meridiam għandu sehem maġġoritarju fil-kumpanija tal-proġett (GSI), għalhekk il-kapital Franċiż jinsab wara l-kejbil daqs id-diplomazija Franċiża.

Brussell jista’ jiffinanzja u jagħti prijorità lill-kejbil. Ma jistax jistabbilixxi l-fruntiera marittima bejn il-Greċja u t-Turkija jew joħroġ liċenzja għall-istħarriġ, għalhekk it-tilwima legali tibqa’ bejn il-kapitali nazzjonali.

Il-bastiment ħalla l-port, iżda s’issa l-ebda rotta ppubblikata ma turi li għamel kejl fil-medda kkontestata fin-Nofsinhar ta’ Kasos. Il-progress tiegħu lanqas mhu se jsolvi t-tilwima. Il-Greċja tgħid li awtorizzat ix-xogħol, it-Turkija tgħid li tat il-kunsens tagħha, u dawn iż-żewġ pretensjonijiet ta’ awtorità issa huma rreġistrati u inkompatibbli ma’ xulxin. Billi tippubblika n-nota tagħha, Pariġi tal-anqas tista’ tiċċara x’qalet lil Ankara. Dan juri x’kkomunikat Franza, iżda mhux liema kapital kellha d-dritt legali li tawtorizza l-istħarriġ.