L-intelligence Amerikana fid-dell tal-attakki fuq ir-raffineriji

Fid-9 ta’ Ottubru, l-emissarji ta’ Donald Trump, Steve Witkoff u Jared Kushner, qattgħu kważi tmien sigħat f’Miami jagħmlu pressjoni fuq l-Ukrajna biex twaqqaf l-attakki fuq ir-raffineriji taż-żejt Russi (Axios). Skont il-Financial Times, huma wissiewha li l-kondiviżjoni tal-informazzjoni ta’ intelligence mill-Istati Uniti tista’ tintemm jekk Kyiv tkompli tinjora t-talbiet ta’ Washington. Washington diġà waqqfet din il-kondiviżjoni darba, u l-Ewropa tista’ tissostitwixxi biss parti minnha.

Twissija, ċaħda u ftehim dwar id-diżil

Ir-rendikont pubbliku ta’ Witkoff jgħid li l-gvernijiet Ewropej, il-Kummissjoni Ewropea u n-NATO pparteċipaw f’taħditiet dwar it-tħejjijiet għax-xitwa u l-garanziji tas-sigurtà, iżda ma jħabbar ebda ftehim (AFP). La r-rendikont u lanqas ir-rapporti tal-istampa ma jgħidu liema rappreżentanti Ewropej, jekk kien hemm, semgħu l-iskambju kkontestat.

Ir-rakkont tal-FT jippreżentaha bħala twissija kundizzjonali. Parteċipant Ukren qal lill-ġurnal li t-talba biex l-Ukrajna twaqqaf l-attakki kienet “talba soda” tal-president tal-Istati Uniti (Financial Times). Dan jiddeskrivi pressjoni dwar il-futur, mingħajr deċiżjoni biex titwaqqaf xi ħaġa.

Axios tmur lil hinn u tikkwota uffiċjal Ukren li jiddeskriviha bħala theddida diretta. Uffiċjal Amerikan li jaf direttament x’ġara jiċħad dan, u jgħid li l-emissarji sempliċement fakkru lil Kyiv li l-Amerika tipprovdi l-munizzjon u l-informazzjoni ta’ intelligence tagħha (Axios). Anki din iċ-ċaħda tikkonferma li l-appoġġ tal-Istati Uniti tqajjem fid-diskussjoni. Ebda rapport ma juri li l-kondiviżjoni fil-fatt waqfet.

L-istess uffiċjal qal li Trump jagħti t-tort lill-attakki fuq ir-raffineriji għall-prezzijiet għoljin tal-fjuwil fl-Istati Uniti. Fil-jum tat-taħditiet, wara telefonata ma’ Vladimir Putin, Trump ħabbar ftehim biex id-diżil Russu jitqiegħed fis-swieq dinjija (n-tv). Imbagħad, id-Dipartiment tat-Teżor tal-Istati Uniti ħareġ liċenzja li tippermetti tranżazzjonijiet fid-diżil Russu li s-sanzjonijiet tal-Istati Uniti kieku kienu jimblukkaw. Il-liċenzja tibqa’ valida sas-7 ta’ April 2027 u ma teħtieġx li Moska twaqqaf l-attakki fuq in-network tal-elettriku tal-Ukrajna (OFAC).

Għaliex Kyiv tkompli bl-attakki

Kyiv trid waqfien reċiproku minflok waqfien unilaterali. Fit-22 ta’ Settembru, Zelensky qal li l-Ukrajna kienet lesta għal tregwa fil-qasam tal-enerġija mar-Russja, u żied li waqfien unilaterali ma kienx ġie diskuss (Reuters).

L-attakki huma karta fin-negozjati għalih. F’analiżi dwar is-settur Russu tar-raffinar, li qed jitħabat taħt l-attakki Ukreni, l-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija (IEA) stmat li l-produzzjoni f’Ġunju kienet ta’ madwar 3.8 miljun barmil kuljum, madwar 30% inqas minn sena qabel (IEA). Din iċ-ċifra ma turix kemm minn dan it-tnaqqis kien ikkawżat mill-attakki, iżda turi x’tista’ tikseb lura Moska. Sadanittant, ir-Russja għamlet ħsara kbira lin-network tal-elettriku tal-Ukrajna stess qabel ix-xitwa (To Brief), għalhekk waqfien unilaterali jċaħħad lil Kyiv mil-lieva li għandha f’dan il-qasam.

X’tista’ tissostitwixxi l-Ewropa, u x’ma tistax

Washington diġà użat din il-lieva. Fid-5 ta’ Marzu 2025, id-direttur tas-CIA John Ratcliffe kkonferma li kien hemm waqfa fil-kondiviżjoni tal-informazzjoni ta’ intelligence, u waqfet il-biċċa l-kbira tal-kondiviżjoni permezz tal-kanali militari (Washington Post). Din reġgħet bdiet fil-11 ta’ Marzu wara taħditiet f’Jeddah (AP). L-għajnuna militari tal-Istati Uniti ġiet iffriżata fl-istess waqt, għalhekk l-ispiża tat-telf tal-informazzjoni ta’ intelligence waħdu qatt ma ġiet imkejla.

L-importanza ta’ dan hija konkreta. L-Ukrajna tiddependi fuq xbihat bis-satellita tal-Istati Uniti biex tagħżel il-miri, u fuq it-twissijiet Amerikani dwar attakki Russi li jkunu deħlin biex tqiegħed id-difiżi tal-ajru tagħha fil-pożizzjoni (Washington Post).

Franza kompliet taqsam l-informazzjoni ta’ intelligence tagħha stess matul il-waqfa tal-2025, billi użat kapaċitajiet li ma jiddependux minn Washington (Reuters). Pariġi qatt ma tat dettalji dwar x’bagħtet, għalhekk għadu mhux magħruf kemm kienet kbira din is-sostituzzjoni.

Il-limiti l-aktar ċari jinsabu f’oqsma oħra. F’Jannar 2026, l-IISS iddeskriviet lill-Istati Uniti bħala l-uniku fornitur attwali tal-Ewropa tat-twissija dwar missili ballistiċi bbażata fl-ispazju; din tiddependi fuq satelliti li jidentifikaw il-varar tal-missili mill-orbita (IISS). F’Marzu 2025, Le Monde rrapportat li l-alleati setgħu ma jkunux jistgħu jgħaddu lil Kyiv informazzjoni ta’ intelligence li toriġina mill-Istati Uniti mingħajr il-kunsens Amerikan (Le Monde).

L-ewwel reazzjoni politika tal-Ewropa tiffoka fuq l-attakki, mhux fuq l-informazzjoni ta’ intelligence. Fl-10 ta’ Ottubru, il-Prim Ministru Estonjan Kristen Michal ippropona li fil-laqgħa li jmiss tal-Kunsill Ewropew (is-summit tal-mexxejja tal-UE) tiġi diskussa għajnuna aktar rapida lill-Ukrajna biex teqred ir-raffineriji Russi (ERR). Il-proposta tiegħu ma tgħidx min jissostitwixxi l-informazzjoni ta’ intelligence tal-Istati Uniti jekk din tieqaf.

Tkun xi tkun il-kelma li użaw l-emissarji, Washington invokat l-appoġġ tagħha fil-qasam tal-intelligence f’tilwima dwar l-istrateġija tal-gwerra tal-Ukrajna, u diġà ssospendiet dan l-appoġġ fil-passat. L-Ewropa tista’ tipprovdi parti minn din l-informazzjoni hi stess. Madankollu, kull garanzija tas-sigurtà għall-Ukrajna li tiddependi fuq it-twissija dwar missili ballistiċi bbażata fl-ispazju tal-Istati Uniti xorta tiddependi fuq deċiżjoni f’Washington.