L-aċċess militari Amerikan f’Greenland jistenna l-approvazzjoni

Washington għandu ftehim iffirmat li jagħti aċċess militari wiesa’ madwar Greenland, iżda dan l-aċċess għadu ma jeżistix. Il-ftehim li d-Danimarka, Greenland u l-Istati Uniti ffirmaw fi New York fit-22 ta’ Settembru jippermetti lill-ajruplani militari Amerikani jtiru fuq il-gżira kollha u jinżlu kullimkien fiha. Jippermetti wkoll lill-bastimenti tal-gvern tal-Istati Uniti jgħaddu taħt l-ilmijiet territorjali tagħha (test iffirmat mid-Danimarka). Il-ftehim jidħol fis-seħħ biss wara li japprovawh il-parlamenti f’Kopenħagen u Nuuk. Għadhom ma ġewx imfassla l-mapep tas-siti l-ġodda msemmija fih.

X’se tikseb Washington

Dawn ikunu drittijiet li jibqgħu fis-seħħ. Ladarba l-ftehim jidħol fis-seħħ, il-klawżola dwar l-aċċess ma titlobx deċiżjoni ġdida mit-tliet gvernijiet għal kull titjira, inżul jew vjaġġ bil-baħar (pubblikazzjoni tat-trattat mill-White House).

Dan ibiddel fejn jistgħu joperaw il-forzi Amerikani. Ftehim tal-1951 diġà ta lill-Istati Uniti drittijiet estensivi, iżda biss fiż-żoni ta’ difiża miftiehma, jiġifieri żoni riservati għall-użu militari tagħha (ftehim tal-1951). Analiżi Norveġiża klawżola bi klawżola tgħid li d-drittijiet ta’ moviment madwar il-gżira kollha u l-aċċess espliċitu taħt il-baħar huma espansjonijiet reali lil hinn minn dawk il-limiti (Samfunn og politikk). ABC News kienet aktar kawta, u wissiet li l-klawżoli l-ġodda jaf ma jmorrux lil hinn minn kull wieħed mill-privileġġi preċedenti (ABC News).

Washington jiddeskrivi l-ftehim b’mod aktar wiesa’ minn dak li jippermetti t-test tiegħu. Donald Trump tkellem dwar kontroll permanenti, u stqarrija tal-White House sostniet li se jkun hemm kontroll fit-tul fuq l-interessi tas-sigurtà tal-Istati Uniti (stqarrija tal-White House). It-test iffirmat jerġa’ jafferma s-sovranità Daniża u jirrikonoxxi lill-Groenlandiżi bħala poplu intitolat għall-awtodeterminazzjoni (test iffirmat mid-Danimarka). Berlin appoġġat din l-interpretazzjoni. Il-Kanċillier Friedrich Merz laqa’ soluzzjoni kunsenswali li hija konformi mad-dritt internazzjonali (stqarrija tal-Kanċillier Ġermaniż).

Siti mingħajr mappa

Il-ftehim jippermetti lill-Istati Uniti tespandi l-Bażi Spazjali ta’ Pituffik, is-sit li diġà għandha hemmhekk. Iżid ukoll Narsarsuaq, bażi tal-ajru Amerikana li ma għadhiex tintuża fin-Nofsinhar, u Mestersvig fil-kosta tal-Lvant (test iffirmat mid-Danimarka). Fl-ewwel rapport tagħna sejjaħna dawn il-postijiet ġodda bażijiet (To Brief). Minflok, it-trattat jinnominahom bħala żoni ta’ difiża, l-istess tip ta’ żona bħal dawk fil-ftehim l-antik. Reuters ma sab ebda ċifra dwar in-numru ta’ truppi jew skeda ta’ żmien fit-test, għalhekk għad iridu jiġu nnegozjati d-daqs, it-tfassil u d-data tal-ftuħ tagħhom (spjegazzjoni ta’ Reuters).

Kull sit ieħor jgħaddi għand kumitat konġunt tat-tliet gvernijiet. Jekk il-kumitat ma jaqbilx fi żmien 90 jum, il-kwistjoni titla’ għand id-deputati ministri u mbagħad għand il-ministri (pubblikazzjoni tat-trattat mill-White House). It-test ma jgħidx x’jiġri jekk il-ministri jibqgħu ma jaqblux.

Greenland għandha sehem lokali. Rapport fil-midja Ġermaniża enfasizza li l-kumpaniji Groenlandiżi jingħataw preferenza fil-kuntratti tal-kostruzzjoni (Der Spiegel). It-test ma jistabbilixxi ebda valur għall-kuntratti u ma jiggarantixxi ebda impjieg.

X’jistgħu jwiegħdu l-gvernijiet tal-lum

Il-ftehim jidħol fis-seħħ biss meta nota diplomatika tinforma lil Washington li d-Danimarka u Greenland temmew il-proċeduri parlamentari tagħhom. Dan ifisser li jridu japprovawh il-Folketing (il-parlament tad-Danimarka) u l-Inatsisartut (il-parlament ta’ Greenland) (test iffirmat mid-Danimarka, spjegazzjoni ta’ Reuters). S’issa ma ħarġet ebda nota bħal din.

Il-ftehim jipprova wkoll jorbot lil Greenland li għadha ma teżistix. Jekk il-gżira ssir indipendenti, il-gvernijiet Daniż u Groenlandiż iridu jiżguraw li l-istat il-ġdid jibqa’ fin-NATO (test iffirmat mid-Danimarka). Iridu jiżguraw ukoll li jieħu f’idejh l-obbligi tad-Danimarka skont il-ftehim.

Dawn iż-żewġ wegħdiet mhumiex kompletament f’idejhom biex iżommuhom. L-Att dwar l-Awtonomija ta’ Greenland tal-2009 iħalli kull deċiżjoni dwar l-indipendenza f’idejn il-Groenlandiżi (Att dwar l-Awtonomija). Jekk Greenland indipendenti jkollha tissieħeb fin-NATO bħala membru ġdid, l-Artikolu 10 tat-trattat fundatur tal-alleanza jitlob il-qbil tal-alleati kollha eżistenti (Trattat tal-Atlantiku tat-Tramuntana). Dan jagħti lil kull alleat Ewropew leħen dwar impenn iffirmat minn tliet gvernijiet oħra.

Bl-iffirmar inkiseb test innegozjat. L-aċċess legali għadu jiddependi miż-żewġ parlamenti. Ladarba jidħol fis-seħħ, il-ftehim ma jkollux data ta’ skadenza, u kull emenda tkun teħtieġ il-kunsens tat-tliet partijiet, inkluż Washington (test iffirmat mid-Danimarka). Għalhekk, il-voti li ġejjin fil-Folketing u fl-Inatsisartut huma l-aħħar opportunitajiet identifikati biex jitwaqqfu t-termini l-ġodda qabel jidħlu fis-seħħ. Qabel dawk il-voti, il-gvernijiet Daniż u Groenlandiż għandhom jagħtu lill-parlamentari tweġibiet ċari dwar minn fejn se jgħaddu l-konfini taż-żoni ta’ difiża l-ġodda u x’jiġri jekk il-ministri jaslu f’impass dwar siti futuri.